På tur over fleire dagar treng vi ein stad å overnatte. Anten du vil sove inne eller ute, er det lurt å planleggje overnattinga. Det er dumt om hytta du har tenkt å overnatte på, er heilt full, eller om staden der du tenkte å sove i hengjekøye, ikkje har tre. Kanskje har du lyst å prøve ei ny overnattingsform, som å sove under ein steinheller?

Her får du ei oversikt over tilgjengelege hytter å sove i, ulike måtar å sove ute på og utstyr du treng å ta med deg på overnattingstur.

Kort om overnatting

• I Noreg finst det mange hytter vi kan overnatte i på tur.
• Sjekk på førehand om du treng nøkkel eller medlemskap for å få overnatte.
• Vel ein leirplass som ligg i le for vinden og har tilgang på vatn.
• Hald leiren ryddig, pakk vekk mat du ikkje bruker, og hugs sporlaus ferdsel.
• Hugs god hygiene i leir.
• Lag latrine.
• Etabler rein og skiten sone.
• Ta på nok klede og hald deg i aktivitet for å halde varmen.
• Pass på at du er varm når du legg deg.
• Ha med varm nok sovepose og liggjeunderlag.
• Det finst mange måtar å sove ute på:
• under open himmel
• i telt
• under ein steinheller
• under ein presenning eller gapahuk
• i hengjekøye
• i tretelt
• i snøen i iglo, quinzee eller snøhòle

Tips til val av leirplass

• Vel eit relativt flatt område (gjeld når du skal sove på bakken).
• Finn ein relativt tørr stad, gjerne eit litt mjukt underlag som mose eller lyng.
• Pass på å ikkje leggje deg i ei dump – då blir det badekar i teltet om det regnar mykje.
• Sørg for at det er vatn i nærleiken – det gjer matlaging og det meste mykje lettare.
• Det bør helst vere rennande vatn – det er tryggare å drikke enn stille vatn.
• Prøv å skaffe deg le for vind og vêr – spesielt viktig på høgfjellet.
• Sjekk kvar vinden kjem frå, og søk le frå den retninga.
• Ein dal, stor stein eller skog kan gi godt le.
• NB! På sommaren kan lune stader vere ei skikkeleg mygg- og knottfelle. Legg gjerne leiren ein stad med litt vind eller trekk, så får du mindre uønskt besøk.
• Sjå etter spor etter tidlegare leirplassar.
• Det er kanskje ein grunn til at nokon har sove her før deg?
• Sjekk solforholda.
• Sjekk kvar sola kjem om kvelden og morgonen.
• Sol på teltduk om morgonen kan vere hyggeleg, men midt på sommaren er det ganske forferdeleg.
• Treng du ved?
• Viss du skal brenne bål, er det fint om du ikkje må gå så veldig langt for å finne ved.
• Har du utsikt?
• Utsikt er ikkje eit must, men eit stort pluss.
• Til hengjekøye treng du tre.
• Finn to tre som har ca. 4–6 meters mellomrom.
• Pass på at trea minst er like tjukke som låret ditt, så toler dei belastninga.
• Skal du lage ditt eige ly?
• Til gapahuk, overnatting under presenning eller tarp er det òg ein fordel å ha tre tilgjengeleg.
• Det er òg mogleg å bruke vandrestavar for å slå opp presenning eller tarp om du er på høgfjellet.
• Ver spesielt nøye med underlaget sidan du ligg rett på bakken – tenk over om det kan renne vatn inn der du ligg.

I skogen er leiren mykje meir verna enn på snaufjellet. Ver alltid nøye når du vel leirstad på utsette stader, og barduner teltet godt. Det kan vere lurt å leggje stein på stormklaffane og på pluggane som ekstrasikring.

Kva bør du unngå?

Marius Nergård Pettersen (2020) har nokre tips til kvar du bør unngå å leggje leirplassen:

• IKKJE ligg heilt i vasskanten
• i fjæresteinane ved havet (havet stig, og du kan bli våt)
• ved ei elv i regn (vassføringa aukar, og det kan bli vått der du ligg)
• IKKJE ligg under døde eller rotnande tre i skogen – dei kan falle over deg.
• IKKJE ligg på ein høg topp eller det høgaste punktet i området ved fare for tore – lynet kan slå ned og treffe deg.
• IKKJE ligg rett under bratt terreng med mykje snø, det kan rase over deg.

Kva utstyr treng du?

Overnatting ute krev litt meir utstyr enn det å bu inne. Til sjølve overnattinga treng vi først og fremst

• noko å sove i – sovepose
• noko å sove på – liggjeunderlag

Valet av korleis du skal bu ute, legg føringar for utstyret. Skal du sove i telt, hengjekøye, snøhòle, under ein steinheller eller under open himmel?

Det er lurt å teste ut både liggjeunderlag og sovepose før du kjøper, slik at du veit kva som fungerer for deg. Lån eller leig og test ut utstyr før du kjøper. Det same gjeld telt og hengjekøye. Prøv ulike variantar og finn ut kva eigenskapar som er viktige for deg, før du kjøper.

Skal du sove mykje ute, er det lurt å investere i eit liggjeunderlag og ein sovepose. Du treng ikkje å gå for det dyraste, vel noko som passar ditt behov. Kjøp gjerne brukt.

Sjekk kvar du kan 📔Låne, leige eller kjøpe brukt (nynorsk).

Podkastar om utstyr til uteovernatting

Tips til overnattingsstader

• Sov godt ute
• Plass til telt
• Markas fineste teltplasser (Skiforeningen, Oslo)
• 10 fine teltplasser i Oslomarka (tursøstre)

Oppgåver

Tekst:

Gina Wigestrand og Bjørn Henrik Stavdal Johansen, Snuitide (2022)